การตีราคาสินค้าคงคลัง: FIFO vs AVCO

ในทางธุรกิจและการบัญชี เมื่อเราซื้อสินค้าล็อตใหม่ๆ เข้ามาเรื่อยๆ ในราคาต้นทุนที่ "ไม่เท่ากัน" (ส่วนใหญ่มักจะแพงขึ้นตามภาวะเงินเฟ้อ) เมื่อเราขายสินค้าออกไป คำถามคือ "เราจะใช้ต้นทุนของล็อตไหนมาคำนวณเป็น ต้นทุนขาย (COGS)?" และมูลค่าสินค้าคงเหลือในโกดัง (Ending Inventory) ควรจะเป็นเท่าไหร่? วิธีการที่นิยมใช้กันทั่วโลกมี 2 วิธีหลัก คือ FIFO และ AVCO (หรือ Weighted Average)

1. FIFO (First-In, First-Out)

เข้าก่อน-ออกก่อน: สมมติฐานของวิธีนี้คือ สินค้าล็อตแรกที่ซื้อเข้ามา (ซึ่งมักจะราคาถูกกว่า) จะถูกนำไปขายก่อน ดังนั้น ต้นทุนของสินค้าที่ขายไป (COGS) จะสะท้อนราคาต้นทุนเก่าที่ต่ำกว่า ในขณะที่สินค้าคงเหลือปลายงวดในโกดัง จะถูกตีมูลค่าด้วยราคาล่าสุดของล็อตใหม่

• ข้อดี: มูลค่าสินค้าคงเหลือในงบดุล (Balance Sheet) จะใกล้เคียงกับราคาตลาดปัจจุบันมากที่สุด
• ผลกระทบ: ในยุคที่ของแพงขึ้น (Inflation) วิธี FIFO จะทำให้ต้นทุนขาย (COGS) ต่ำ ส่งผลให้ "กำไรสุทธิ (Net Profit)" สูงขึ้น ซึ่งอาจทำให้ต้องเสียภาษีเงินได้นิติบุคคลมากขึ้นด้วย

2. AVCO (Average Cost / Weighted Average)

ต้นทุนถัวเฉลี่ยถ่วงน้ำหนัก: วิธีนี้จะไม่สนว่าของล็อตไหนเข้าก่อนหรือเข้าหลัง แต่นำมูลค่าสินค้าทั้งหมดที่มี หารด้วยจำนวนชิ้นทั้งหมด เพื่อหา "ราคาเฉลี่ยต่อชิ้น" แล้วใช้ราคาเฉลี่ยนั้นเป็นทั้งต้นทุนขาย (COGS) และมูลค่าสินค้าคงเหลือ

• ข้อดี: เรียบง่าย ลดความผันผวนของต้นทุน ช่วยเกลี่ยตัวเลขกำไรไม่ให้กระโดดไปมาเมื่อมีการเปลี่ยนแปลงราคาซื้ออย่างรวดเร็ว
• ผลกระทบ: กำไรที่แสดงในงบกำไรขาดทุนจะอยู่ตรงกลาง ไม่สูงหรือต่ำจนเกินไป เหมาะกับสินค้าที่แยกแยะล็อตการผลิตได้ยาก เช่น น้ำมัน หรือสารเคมี

ควรเลือกใช้วิธีไหน?

มาตรฐานการบัญชี (เช่น TFRS หรือ IFRS) อนุญาตให้ใช้ทั้ง 2 วิธี (ไม่อนุญาตให้ใช้ LIFO) การเลือกใช้วิธีใดจะต้องใช้วิธีนั้นอย่างสม่ำเสมอ (Consistency) ไม่สามารถเปลี่ยนไปมาได้ตามใจชอบ ธุรกิจส่วนใหญ่ โดยเฉพาะที่มีระบบ POS หรือ WMS มักจะนิยมใช้ FIFO เพราะสะท้อนความเป็นจริงของการระบายสต็อกสินค้า (โดยเฉพาะสินค้าที่มีวันหมดอายุ)

อ้างอิง: มาตรฐานการบัญชี ฉบับที่ 2 (TAS 2) เรื่อง สินค้าคงเหลือ (Inventories)