โปรแกรมคำนวณรอยเท้าน้ำในขยะอิเล็กทรอนิกส์

"น้ำที่มองไม่เห็น" ในสมาร์ทโฟนและคอมพิวเตอร์ของคุณ (Water Footprint in E-waste)

เมื่อพูดถึงปัญหา "ขยะอิเล็กทรอนิกส์" (E-waste) คนส่วนใหญ่มักจะนึกถึงสารพิษอย่างตะกั่ว ปรอท หรือแคดเมียมที่รั่วไหลลงสู่ดินและน้ำเมื่อถูกทิ้งอย่างไม่ถูกวิธี หรือนึกถึงปริมาณขยะพลาสติกและโลหะมหาศาลที่ยากต่อการย่อยสลาย แต่มีสิ่งหนึ่งที่ซ่อนเร้นอยู่ในอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ทุกชิ้นตั้งแต่กระบวนการผลิต ซึ่งคนมักมองข้าม นั่นคือ รอยเท้าน้ำ หรือ Water Footprint

รอยเท้าน้ำ (Water Footprint) คืออะไร?

รอยเท้าน้ำ คือ ปริมาณน้ำจืดทั้งหมดที่ใช้ในกระบวนการผลิตสินค้าหรือบริการหนึ่งๆ ตั้งแต่ต้นน้ำจนถึงปลายน้ำ สำหรับอุตสาหกรรมอิเล็กทรอนิกส์ กระบวนการผลิตชิ้นส่วนประกอบต่างๆ จำเป็นต้องใช้น้ำในปริมาณมหาศาลอย่างไม่น่าเชื่อ โดยเฉพาะ:

• การทำเหมืองแร่ (Mining): การสกัดแร่ธาตุและโลหะหายาก (Rare Earth Elements) ที่จำเป็นสำหรับแบตเตอรี่และแผงวงจร ต้องใช้น้ำจำนวนมากในการชะล้างและแยกแร่
• การผลิตเซมิคอนดักเตอร์ (Semiconductors & Microchips): การสร้างไมโครชิปหรือแผงวงจรขนาดเล็กระดับนาโนเมตร จำเป็นต้องใช้น้ำบริสุทธิ์พิเศษ (Ultra-pure water) ในการล้างซิลิคอนเวเฟอร์ (Silicon Wafers) ซ้ำแล้วซ้ำเล่า เพื่อให้ปราศจากฝุ่นและสิ่งเจือปนใดๆ แม้แต่ฝุ่นเพียงเม็ดเดียวก็อาจทำให้ไมโครชิปใช้งานไม่ได้

ตัวเลขที่น่าตกใจของปริมาณน้ำซ่อนเร้น

คุณอาจไม่เชื่อว่า สมาร์ทโฟนเพียง 1 เครื่องที่อยู่ในมือคุณนั้น ใช้น้ำในกระบวนการผลิตเฉลี่ยถึง 13,000 ลิตร (หรือประมาณ 13 ลูกบาศก์เมตร) ซึ่งเทียบเท่ากับการใช้น้ำอาบของคุณเป็นเวลาหลายเดือน! ยิ่งอุปกรณ์มีขนาดใหญ่และมีความซับซ้อนมากเท่าไหร่ ปริมาณน้ำที่ใช้ก็ยิ่งเพิ่มสูงขึ้นทวีคูณ เช่น:

• แล็ปท็อป (Laptop): ใช้น้ำประมาณ 190,000 ลิตรต่อเครื่อง
• คอมพิวเตอร์ตั้งโต๊ะ (Desktop PC): ใช้น้ำประมาณ 280,000 ลิตรต่อเครื่อง
• โทรทัศน์ (TV): ใช้น้ำประมาณ 150,000 ลิตรต่อเครื่อง

ทำไมการยืดอายุการใช้งานถึงเป็นทางออกที่ดีที่สุด?

ในยุคที่เทคโนโลยีเปลี่ยนผ่านอย่างรวดเร็ว โทรศัพท์มือถือรุ่นใหม่ออกมาทุกปี การเปลี่ยนอุปกรณ์ใหม่บ่อยๆ ไม่ได้แปลว่าคุณแค่เสียเงินซื้อของใหม่ แต่หมายถึงคุณกำลังสร้างความต้องการ (Demand) ให้โรงงานอุตสาหกรรมต้องสูบน้ำสะอาดอีกหลายหมื่นหลายแสนลิตรมาเพื่อผลิตอุปกรณ์ชิ้นใหม่ให้คุณ ท่ามกลางสถานการณ์ที่หลายพื้นที่ทั่วโลกกำลังเผชิญกับภาวะขาดแคลนน้ำจืด

โปรแกรมคำนวณรอยเท้าน้ำในขยะอิเล็กทรอนิกส์ ของเรา สร้างขึ้นเพื่อเป็นเครื่องมือสะกิดเตือนใจ ให้เห็นภาพรวมของทรัพยากรน้ำที่สูญเสียไป หากเราเข้าใจถึงมูลค่าทรัพยากรที่แท้จริงที่ซ่อนอยู่ เราอาจจะดูแลรักษาและใช้งานอุปกรณ์เครื่องเดิมให้นานที่สุด ซ่อมแซมเมื่อชำรุดแทนที่จะทิ้งทันที หรือเลือกซื้ออุปกรณ์มือสอง

นอกจากนี้ เมื่อถึงเวลาต้องทิ้งจริงๆ ควรส่งเข้าสู่กระบวนการ รีไซเคิลอย่างถูกต้อง (E-waste Recycling) เพื่อนำแร่ธาตุเหล่านั้นกลับมาหมุนเวียนใช้ใหม่ ช่วยลดความจำเป็นในการเปิดเหมืองแร่และลดการใช้น้ำในกระบวนการผลิตใหม่ได้อย่างยั่งยืน