คาร์บอนฟุตพริ้นท์ส่วนบุคคล หมายถึง ปริมาณรวมของก๊าซเรือนกระจก (Greenhouse Gases - GHGs) โดยเฉพาะอย่างยิ่งก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ (CO2) และก๊าซมีเทน (CH4) ที่ปล่อยออกสู่ชั้นบรรยากาศ ทั้งทางตรงและทางอ้อมอันเกิดจากกิจกรรมในชีวิตประจำวันของมนุษย์ เช่น การใช้ไฟฟ้าภายในบ้าน การขับขี่ยานพาหนะที่ใช้เชื้อเพลิงฟอสซิล การเดินทางโดยเครื่องบิน การบริโภคอาหาร (โดยเฉพาะเนื้อสัตว์ขนาดใหญ่) และการจัดการขยะ ความสำคัญของการวัดคาร์บอนฟุตพริ้นท์คือ การทำให้เราสามารถมองเห็นและประเมินผลกระทบที่วิถีชีวิตของเรามีต่อสิ่งแวดล้อมได้อย่างเป็นรูปธรรม เมื่อก๊าซเรือนกระจกสะสมในชั้นบรรยากาศมากขึ้น จะทำให้เกิดปรากฏการณ์เรือนกระจก (Greenhouse Effect) ที่รุนแรงขึ้น ส่งผลให้อุณหภูมิเฉลี่ยของโลกสูงขึ้น เกิดภาวะโลกรวนหรือการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ (Climate Change) ที่นำไปสู่ภัยพิบัติทางธรรมชาติ ภัยแล้ง น้ำท่วม และระดับน้ำทะเลที่สูงขึ้น การลดคาร์บอนฟุตพริ้นท์ในระดับบุคคลจึงถือเป็นก้าวแรกที่สำคัญอย่างยิ่งในการร่วมมือกันแก้ไขปัญหาระดับโลกนี้ อ้างอิง: คณะกรรมการระหว่างรัฐบาลว่าด้วยการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ (IPCC) รายงานการประเมินครั้งที่ 6 (AR6); องค์การปกป้องสิ่งแวดล้อมแห่งสหรัฐอเมริกา (EPA) แผนก Climate Change.

จากการศึกษาขององค์กรด้านสิ่งแวดล้อมหลายแห่งพบว่า กิจกรรมที่สร้างคาร์บอนฟุตพริ้นท์สูงสุดสำหรับบุคคลทั่วไปมักจะแบ่งออกเป็น 3 หมวดหมู่หลัก ได้แก่ 1) การคมนาคมขนส่ง (Transportation) การขับรถยนต์ส่วนตัวที่ใช้เครื่องยนต์สันดาปภายใน (น้ำมันเบนซินหรือดีเซล) เป็นแหล่งกำเนิดก๊าซ CO2 ที่ใหญ่ที่สุด โดยการเดินทางด้วยเครื่องบินก็มีอัตราการปล่อยก๊าซคาร์บอนต่อกิโลเมตรต่อผู้โดยสารที่สูงมากเช่นกัน 2) การใช้พลังงานในที่อยู่อาศัย (Home Energy) การใช้ไฟฟ้าที่ผลิตจากโรงไฟฟ้าพลังงานฟอสซิล (เช่น ถ่านหินและก๊าซธรรมชาติ) โดยเฉพาะการใช้เครื่องปรับอากาศ เครื่องทำน้ำอุ่น และเครื่องใช้ไฟฟ้าที่กินไฟมาก ส่งผลให้เกิดคาร์บอนฟุตพริ้นท์แฝงจำนวนมหาศาล 3) การบริโภคอาหาร (Diet) อุตสาหกรรมปศุสัตว์ โดยเฉพาะฟาร์มวัวและแกะ มีการปล่อยก๊าซมีเทนสูงมาก ซึ่งมีเทนมีศักยภาพในการทำให้เกิดภาวะโลกร้อน (GWP) มากกว่า CO2 ถึง 25-28 เท่าในช่วงเวลา 100 ปี นอกจากนี้ การขนส่งอาหารข้ามประเทศ (Food Miles) ก็มีส่วนเพิ่มคาร์บอนฟุตพริ้นท์เช่นกัน อ้างอิง: โครงการสิ่งแวดล้อมแห่งสหประชาชาติ (UNEP) รายงาน Emissions Gap Report; ศูนย์วิจัยร่วมของคณะกรรมาธิการยุโรป (JRC) EDGAR Database.

การลดคาร์บอนฟุตพริ้นท์สามารถเริ่มต้นได้จากพฤติกรรมง่ายๆ ที่ทำได้อย่างยั่งยืน ได้แก่ 1) การเปลี่ยนวิธีเดินทาง: หันมาใช้ระบบขนส่งสาธารณะ (รถไฟฟ้า รถบัส) การปั่นจักรยาน หรือการเดินสำหรับระยะทางสั้นๆ หากจำเป็นต้องใช้รถยนต์ส่วนตัว การเปลี่ยนไปใช้รถยนต์พลังงานไฟฟ้า (EV) หรือรถยนต์ไฮบริด จะช่วยลดการปล่อยไอเสียลงได้อย่างมหาศาล 2) การเพิ่มประสิทธิภาพการใช้พลังงานในบ้าน: เปลี่ยนหลอดไฟเป็น LED ซึ่งประหยัดพลังงานมากกว่าหลอดไส้ถึง 80% การตั้งอุณหภูมิเครื่องปรับอากาศให้เหมาะสม การถอดปลั๊กเครื่องใช้ไฟฟ้าเมื่อไม่ได้ใช้งานเพื่อลด Standby Power และหากเป็นไปได้ การติดตั้งแผงโซลาร์เซลล์บนหลังคา 3) การปรับเปลี่ยนพฤติกรรมการบริโภค: ลดการรับประทานเนื้อแดง เช่น เนื้อวัวและเนื้อหมู โดยหันมาบริโภคโปรตีนจากพืช (Plant-based) มากขึ้น เลือกซื้อผลิตภัณฑ์และอาหารที่ผลิตในท้องถิ่นเพื่อลด Food Miles และยึดหลัก 3R (Reduce, Reuse, Recycle) เพื่อลดปริมาณขยะที่ต้องนำไปฝังกลบหรือเผาทำลาย อ้างอิง: กองทุนสัตว์ป่าโลกสากล (WWF) Carbon Footprint Guide; คู่มือรักษ์โลกขององค์การสหประชาชาติ (UN Act Now).

หลักการคำนวณคาร์บอนฟุตพริ้นท์ใช้แนวคิดเรื่อง 'Emission Factor' (ค่าสัมประสิทธิ์การปล่อยก๊าซเรือนกระจก) ซึ่งเป็นค่ามาตรฐานที่ได้จากการวิจัยทางวิทยาศาสตร์ ตัวอย่างเช่น การคำนวณจากการใช้ไฟฟ้า: ปริมาณไฟฟ้าที่ใช้ (กิโลวัตต์-ชั่วโมง หรือหน่วย) × ค่า Emission Factor ของการผลิตไฟฟ้าในประเทศนั้นๆ (ในประเทศไทย ค่าเฉลี่ยอยู่ที่ประมาณ 0.5 กิโลกรัม CO2e ต่อ 1 kWh ตามข้อมูลของ อบก. หรือ TGO) การคำนวณจากการเติมน้ำมันรถยนต์: ปริมาณน้ำมันที่เติม (ลิตร) × ค่า Emission Factor ของชนิดน้ำมัน (เช่น น้ำมันเบนซิน 1 ลิตรปล่อย CO2 ประมาณ 2.2 กิโลกรัม, ดีเซลประมาณ 2.7 กิโลกรัม) การเดินทางด้วยเครื่องบิน จะคำนวณจากระยะทางบิน (กิโลเมตร) × ค่าสัมประสิทธิ์ต่อกิโลเมตรต่อผู้โดยสาร ซึ่งเที่ยวบินระยะสั้นมักมีค่าเฉลี่ยต่อกิโลเมตรสูงกว่าเที่ยวบินระยะยาวเนื่องจากการใช้เชื้อเพลิงปริมาณมากในตอนเครื่องขึ้น (Take-off) และลงจอด (Landing) การนำค่าเหล่านี้มารวมกันจะทำให้เราได้ปริมาณเทียบเท่าคาร์บอนไดออกไซด์ (CO2 Equivalent - CO2e) รวมทั้งหมดต่อปี อ้างอิง: องค์การบริหารจัดการก๊าซเรือนกระจก (องค์การมหาชน) TGO - คู่มือประเมินคาร์บอนฟุตพริ้นท์; แนวทาง IPCC Guidelines.